X
تبلیغات
وبلاگ تخصصی جامعه شناسی در ایران - خلاصه کتاب:روش های تحقيق در علوم اجتماعی

گزارش کتاب                 نظریه ی جامعه شناسی (2)                                        نرگسدستپاک

 

مقدمه:

 

کتاب روشهای تحقیق درعلوم اجتماعی، موضوع این کتاب درباره ی شناخت چیزهاست واینکه ما چگونه میتوانم دنیای پیرامون خود را بشناسیم، نویسنده روشهای گوناگون تحقیق را دراین کتاب بامثال های واقعی در جامعه بیان می کند.کتاب شامل دو جلد می باشد، که جلد اول رامورد بررسی قرار داده ام، شامل 473صفحه و 8فصل می باشد.فصل اول:کاوشگری انسان وعلم- فصل دوم: الگوهای تبیینی، نظریه و تحقیق- فصل سوم: ماهیت علیت- فصل چهارم:طرح تحقیق- فصل پنجم: مفهومی وسنجش- فصل ششم: عملیاتی کردن- فصل هفتم: شاخصها،مقیاسها- فصل هشتم: منطق نمونه گیری.

در قسمت چکیده به شرح خلاصه ای از مطالب فصل ها پرداخته شده است.

چکیده:

کاوشگری انسان وعلم:

کاوش یک فعالیت طبیعی انسانی است.انسان در جست و جوی کل دنیاست، از آنجا که روش واحدی برای اجرای تحقیق اجتماعی وجود ندارد، باید رهیافت های گوناگون محققان را بررسی کرد.که این رهیافتها و کاوش ها الگوی علی در میان چیزهایی که مشاهده کردیم تشخیص می دهد ودر نهایت در حالی که "عینیت" جنبه ی مهم کاوش در تمام علوم می باشد،"ذهنیت" نیز میتواند ابزار مهمی برای محققین علوم اجتماعی باشد

الگوی تبیینی:

دیدگاههای مختلف تبیینهای مختلفی به دست می دهند.توماس کوهن دیدگاههای بنیادی که وجوه مشخصه یک علم است الگوهای تبیینی آن علم اطلاق می کند. سر نوشت الگوی تبیینی با آنچه کوهن در علوم طبیعیمشاهده کرد تفاوت دارد دانشمندان علوم طبیعی معتقدند:قرار گرفتن یک الگو به جایالگوی دیگر نشان دهنده ی پیشرفت از دیدگاه غلط به سوی دیدگاه درست است.درعلوماجتماعی ممکن است الگوی تبیینی نظری محبوبیت به دست آورد یا از دست بدهد اما بهندرت کنار گذاشته می شود.

 

ساخت نظریه: الگوهایتبیینی ونظریه گاهی اوقات مترادف یکدیگر بکار می روند.اگر بخواهیم به تمایز میانآن دو بپردازیم. الگوهای تبییینی روش نگریستن را نشان میدهد در حالی که نظریه آنچهنگریسته می شود تبیین می کند. الگوی سنتی علم: سه عنصرعمده در الگوی سنتی علم وجوددارد وعموماً در نوعی نظم زمانی اجرا و به ظهور می رسند: نظریه، تعریف عملیا تی،مشاهده.

علیت درعلوم اجتماعی

مفهوم کلی علیت هم سادهوهم درعین حال پیچیده است.علیت درعلوم طبیعی براساس یک مدل جبرگرایانه ی علتومعلولی عمل می کند واین مدل برای انسان و چیزهای دیگر بکارمی رود.اساساً درعلوماجتماعی نیزازمدل جبرگرایانه استفاده می شود، واین مدل به قدری نهفته و تردیدناپذیراست. به طور خلاصه، نوع شناختی که ما هنگام تحلیل داده های تحقیق اجتماعیناگزیر متضمن مدل جبرگرایانه از رفتار اجتماعی است.

طرح تحقیق:

طرح تحقیق دربر گیرنده ی برنامه ریزی برای پژوهش علمی- یعنی راهبردی برای کشف چیزی طراحی می کند. درهرطرح تحقیق دو جنبه ی اصلی وجود دارد: نخست،محقق باید دقیقاً مشخص سازد چه چیزی رامی خواهد کشف کند. دوم، محقق باید بهترین راه را برای اجرای طرح تعیین کند.واحدهای تحلیل شامل افراد، گروهها، سازمانهاو فراورده های اجتماعی.      فراورده های اجتماعی یا هرمحصولی ازوجودهای اجتماعی یا رفتارآنهاست.مثلاً کنش اجتماعی طبقه ای از این فراوردها راتشکیل می دهند.

زمان نقش زیادی در طرحو اجرای تحقیق ایفا میکند.بعلاوه زمان درتعمیم پذیری یافته های تحقیق اثرمی گذارد.ازنظرزمان دراجرای تحقیق شامل دو زمان یعنی مطالعات مقطعی وطولی می باشد. مطالعاتمقطعی: بسیاری از طرح های تحقیق با ایجاد مقطعی از پدیده ای دریک زمان و تحلیلدقیق آن «مقطع» برای مطالعه طراحی می کنند.غالب مطالعات اکتشافی و توصیفی مقطعیهستند. مطالعات طولی نیز شامل: روند پژوهشی، بررسی های گروههای همسال و بررسی هایمیزگردی یا پانل می شود.

مفهوم سازی و سنجش:

ارتباطات روزمرهمعمولاً از طریق نظامی از توافقهای کلی و مبهم درباره ی استفاده از اصطلاعات صورتمی گیرد.وقتی که اصطلاعی را به کار می بریم از طریق فرایند"مفهوم سازی"منظور خود را از آن اصطلاح مشخص می سازیم.  شاخص حاصل از فرایند مفهوم سازی عبارتاست از: تعیین یک یا چند شاخص از آنچه در ذهن خود داریم، شاخصی که حضور داشتن یانداشتن مفهومی که مطالعه می کنیم نشان می دهد.دانشوران اجتماعی غالباً توجه خود رابه معنا هایی که افراد مورد مطالعه به کلمات و اعمال داده اند معطوف می سازند.

نظم مفهومی: روشن ساختنمفاهیم در تحقیق اجتماعی فرایندی مداوم است. در برخی از شکل های تحقیق کیفی،مشخصکردن مفهوم عامل اصلی جمع آوری داده هاست.در طرح های تحقیقی که ساختمندند؛ مثلاً پیمایشو آزمایش عملیات سازی مستلزم طرح مجموعه سوالات مشخص در پرسشنامه است. که معرف

مفاهیم مورد مطالعه اند اما در روش های تحقیقی که کمتر ساختمندند باید با مجموعه یمعناهایی که از ابتدا مورد نظرما بوده اند، کارخود را آغاز کنیم.

مراحل سنجش یک معنا درمطالعهی علمی ساختارمند: مفهوم سازی! تعریف اسمی! تعریفعملیاتی! سنجشدردنیای واقعی

عملیاتی کردن:

درحالی که مفهوم سازیبه تیرگی زدایی فکری مفاهیم برای سنجش مربوط می شود. عملیاتی کردن عبارت است از ساختن فنون عملی و عینی سنجش.در عملیاتیکردن هر مفهومی، باید دامنه ی مورد علاقه را درتحقیق کنید.تا معلوم گردد که چه حدمیخواهید صفت ها را در مقوله های نسبتاً نا ویژه ادغام کنید،منظور این نیست که درهر مورد باید دامنه وسیعی از تغیرات را بسنجید.سطوح سنجش:

سنجه های اسمی: متغییرهاییکه صفات آنها فقط ویژگی فراگیری ومانة الجمع بودن دارند. مانند: جنسیت          سنجه های ترتیبی:متغییرهایی که دارای صفاتی هستند که بتوانیم منطقاً آنها را به تر تیب در کنار همقرار دهیم.مانند:طبقه اجتماعی   سنجه های فاصلهای:صفاتی که متغییر هایی را تشکیل می دهند،که فاصله ی واقعی آنها صفات را از یکدیگرجدا میکند.مانند: بهره ی هوشی سنجه های نسبی: اکثرمتغییر های علوم اجتماعی که حداقل شرایط، برای سنجه ی فاصله ای باشد.حاوی شرایطبرای سنجه های نسبی نیز می باشد.

شکل کلی پرسشنامه

شکل پرسشنامه به اندازهی ماهیت و جمله بندی پرسشها اهمیت دارد.برای پرسیدن محقق می تواند از دونوع سوالباز و بسته استفاده کند.و برخی از سوال های پرسشنامه به پاسخگو مربوط می باشد کهسوال های مشروط می نامند.

 

شاخص ها در برابر مقیاسها :

 

مقیاسها و شاخص ها هردو سنجه های "ترتیبی" معمول متغییرها هستند.عموماً مقیاس ها بر شاخص ها برتریدارند، زیرا مقیاس ها «شدتی»را به حساب می آورند که اقلام مختلف به کمک آن متغییریکه سنجیده می شود منعکس می کند. نمره های مقیاس بیشتر از شاخص ها اطلاعات را منتقلمی کند . برای داده های علوم اجتماعی شاخص ها بیشتر از مقیاس ها مورد استفاده قرارمی گیرند.

 

شاخص سازی: برای ایجادیک شاخص، انتخاب گویه های ممکن، بررسی ارتباط های تجربی میان آنها،ه ترکیب برخی ازگویه ها به یک شاخص و معتبر ساختن آن. نخستین گام در ایجاد یک شاخص عبارت است ازگزینش گویه ها برای یک شاخص ترکیبی که به منظور سنجش یک متغییر ایجاد می شود.

 

مقیاس سازی :

 

روش های مقیاس سازیمتعددی وجود دارند که در این کتاب به چهار مورد از آنها مقیاس- بوگاردوس، ترستون،لیکرت و گاتمن و همچنین بحث افتراق معنایی محدود کرده است.

 

مقیاسبوگاردوس: مقیاس فاصله ی اجتماعی،با توجه به سوالاتی که شدت را در مورد یک متغییرنشان می دهدو برای سنجش درجات مختلفی که نشان می دهد، هر شخص تمایل به برقراریاتباط با طبقه ی معینی ازمردم دارد یا خیر          

 

مقیاس ترستون: شیوه ایاست برای ایجاد نشانگرها متغییرکه میان انها ساختار شدت روشنی وجود دارد و داورانشدت نشانگرها ی مختلف را تعیین می کنند.

 

مقیاس لیکرت: یکی ازشیوه های سنجش که برای استفاده از مقوله های پاسخهای استاندارد شده ( کاملاًموافق، موافق، ناموافق، کاملاًناموافق) برای چند گویه ی پرسشنامه مبتنی است.

 

منطق نمونه گیری:

 

دونوع نمونه گیری:نمونهگیری احتمالی وغیراحتمالی میباشند که،نمونه گیری احتمالی روش غالب برای انتخابنمونه های وسیع در تحقیق اجتماعی به کار می رود و بسیارمطلوب تراز نمونه گیریغیراحتمالی می باشد.

 

نمونه گیری احتمالی: دراین نوع نمونه گیری اتکا به آزمودنیهای قابل دسترسی می باشد.نمونه گیری تصادفیساده بنیادی ترین روش در نمونه گیری می باشد،نمونه گیری منظم و خوشه ای چند مرحلهای

 

نمونه گیری غیراحتمالی:که شامل نمونه گیری هدفمند ونمونه گیری سهمیه ای می باشد.

 

انتقاد:

 

دراین کتاب با توجه بهمطالعه ای که داشته ام،نویسنده زیادی به مثال تکیه کرده وبه توضیحات مفهومی کمترتوجه داشته است. همچنین برای توضیح روش های تحقیقی از مثال های گوناگونی استفادهکرده که بعضی ازآنها ایجاد تناقض می کنند.

 

نتیجه گیری:

 

روش های تحقیق در علوماجتماعی بسیار گوناگون می باشند.با توجه به مطالبی که دراین کتاب مطرح شده ما بهماهیت، علَیت، کاوش، توصیف و تبیین درعلوم اجتماعی آشنا شدم. روش های تحقیق درعلوماجتماعی از طرح تحقیق که یکی از نخستین گامهای طراحی یک برنامه ی تحقیق می باشدشروع شده، و برای انجام و عملیاتی کردن طرح آن اول به مفهوم سازی بعد به شاخص بندیمقیاس ها،که برای عملیاتی کردن اکثر متغییر های علوم اجتماعی نیاز است پرداخته.وبرای عینی کردن در جامعه به تدوین پرسشنامه پرداخته وبرای توزیع پرسشنامه در بینافراد در جامعه از منطق نمونه گیری استفاده کرده و حجم نمونه را انتخاب میکند.تادر بین این افراد به نتیجه تحقیق برسد.

 

منابع:ارلببی،ترجمه:فاضل دکتر رضا،روشهای تحقیق در علوم اجتماعی(1)،1381،انتشارات سمت

 

+ نوشته شده توسط دکتر کرامت اله راسخ در سه شنبه نوزدهم اردیبهشت 1391 و ساعت 8:13 |